Blog

Słownik ortograficzny zawiera zbiór poprawnych form wyrazowych oraz obowiązujących zasad pisowni polskiej, zatwierdzonych przez Komitet Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk i zalecanych przez władze oświatowe do stosowania w szkołach. Istnieje kilka słowników ortograficznych typu zasady pisowni polskiej i interpunkcji ze słownikiem ortograficznym, słownik ortograficzny i prawidłowa pisownia, ortografia polska czy słownik ortograficzny języka polskiego wraz z zasadami pisowni i interpunkcji. Słownik frazeologiczny zawiera zbiór powszechnych wyrażeń i zwrotów danego języka, czyli związków frazeologicznych. Zazwyczaj słowniki te obejmują bogaty materiał frazeologiczny od połowy XVIII wieku, zgromadzony w obrębie haseł zbiorczych, będących ośrodkami poszczególnych związków frazeologicznych. Słownik wyrazów bliskoznacznych informuje o najważniejszych odpowiednikach synonimicznych w obrębie słownictwa, a więc o wyrazach bliskoznacznych i frazeologizmach, co ma przede wszystkim pomagać użytkownikom języka w trafnym doborze stylistycznym słownictwa.

Słownik języka polskiego jest słownikiem, którego celem jest przedstawienie całości słownictwa języka ogólnopolskiego. Artykuł hasłowy w ogólnym słowniku języka polskiego zazwyczaj obejmuje wyraz hasłowy, formy fleksyjne wyrazu, definicje znaczeń, przykłady użycia wyrazu w poszczególnych znaczeniach, terminy wielowyrazowe, związki frazeologiczne oraz ich definicje. Najważniejszymi słownikami języka polskiego gromadzącymi słownictwo współczesne jest słownik języka polskiego zredagowany przez W. Doroszewskiego, obejmujący słownictwo ogólnopolskie od połowy XVIII wieku do połowy XX wieku i zawiera około 125 tysięcy haseł, jednotomowy mały słownik języka polskiego redakcji S. Skorupki, H. Auderskiej i Z. Łempickiej jest słownikiem podręcznym, bowiem zawiera 35 tysięcy haseł współcześnie używanych wyrazów. Inne słowniki języka polskiego rejestrują także współczesne, dwudziestowieczne słownictwo, zarówno w jego odmianie literacko-książkowej, jak i również potocznej.

Słownik wyrazów obcych rejestruje zasoby zapożyczeń słownikowych, czyli wyrazów, zwrotów oraz wyrażeń, obecnie używanych w języku ogólnopolskim wraz z podaniem ich pochodzenia, znaczenia oraz, jeżeli potrzeba, również ich wymowy. Ze współczesnych słowników tego typu najobszerniejszy jest słownik wyrazów obcych pod redakcją J. Tokarskiego, który wydany został w 1971 roku i obejmuje około 27 tysięcy haseł, w tym wiele specjalnych terminów z różnych dziedzin techniki i nauki. Starszym opracowaniem jest słownik wyrazów obcych opracowany przez Z. Rysiewicza. Bardziej popularny charakter ma W. Kopalińskiego – słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, który był wielokrotnie wznawiany i który gromadzi w obrębie hasła wyrazy pokrewne. Natomiast słownik gwarowy zawiera zasób wyrazów używanych w gwarach języka narodowego. Słownik gwarowy może obejmować całość słownictwa gwarowego z jednej tylko wsi bądź z określonego obszaru, a więc także wyrazy wspólne z językiem literackim albo tylko jego wybór, jak większość tego typu opracowań.

Słownik ortoepiczny, czyli poprawnościowy informuje o poprawności wyrazów, ich form fleksyjnych i związków składniowych, a także o właściwej wymowie i pisowni tych form. Uwzględnia przede wszystkim wyrazy i formy, które nasuwają wątpliwości poprawnościowe. Słownik poprawnej polszczyzny, wydany w 1973 roku, obejmuje około 27 tysięcy haseł, zastąpił starsze opracowania. Celom poprawnościowym służą także w zakresie pisowni słowniki ortograficzne, a w zakresie wymowy słownik wymowy polskiej. Słownik etymologiczny wyjaśnia pochodzenie wyrazów. Pełna etymologia obejmuje ustalenie dawnej budowy słowotwórczej wyrazu wraz z najstarszym znaczeniem oraz ukazanie jego dalszej historii na gruncie danego języka. Jedynym pełnym słownikiem etymologicznym języka polskiego jest A. Brückera, który jednak w wielu ujęciach jest przestarzały, natomiast słownik F. Sławskiego został dopracowany tylko do litery Ł.

Słownik jest zbiorem wyrazów, haseł ułożonych według pewnej zasady, najczęściej alfabetycznej. Odróżnia się słowniki encyklopedyczne, czyli leksykony, których zadaniem jest objaśnienie zjawisk i pojęć pozajęzycznych, których głównym celem jest objaśnianie wyrazów i ich znaczeń. Istnieją słowniki dwujęzyczne lub wielojęzyczne, choćby i na przykład słownik polsko-angielski i słownik polsko-francuski, oraz jednojęzyczne, które mogą być ogólne, rejestrujące całe słownictwo danego języka, na przykład słownik języka polskiego i specjalne, gromadzące różne cząstkowe zasoby leksykalne, na przykład słownik etymologiczny, gwarowy, wyrazów obcych, wyrazów bliskoznacznych, poprawnościowy, ortograficzny, terminologiczny (zawierający terminologię naukową i zawodową) oraz słownik języka pisarzy, na przykład słownik języka Adama Mickiewicza, jak i również słowniki historyczne, które gromadzą słownictwo dawnych epok, choćby i na przykład słownik staropolski. Nie należy także zapominać o ostatnio dość popularnych słownikach frekwencyjnych, które podają częstość użycia poszczególnych wyrazów w tekstach.